Wednesday, 7 November 2018

093 - Kot Shera: Haveli Sardar Mangal Singh

The countryside of Pakistan is dotted with many archaeological sites or buildings having historic, religious or cultural value. One such building is a beautiful mansion that exists in Kot Shera just outside the sprawling city of Gujranwala. This house was constructed by a big landlord of the area, Sardar Mangal Singh. The haveli is located at  32° 7'21.00"N;  74° 7'28.53"E.

Details about Sardar Mangal Singh are sketchy. However, before writing something about him, let us visit the mansion he built for himself. People told me that the haveli was barely complete at the time of partition in 1947 and perhaps construction was still in progress and even it was not fully furnished as yet. It also suffered some damage during the disturbances of 1947.

After the partition, as we know almost all Sikhs and Hindus had to leave this part of Punjab. The properties they left behind were distributed among the Muslim refugees coming from India. This haveli too was allotted or probably occupied by homeless refugees. Because it is improbable that anyone could claim such a huge property. Even today several families are living in different sections of the mansion. 

I talked to a few persons in the Kot Shera and they informed me that the mansion was spread over an area of 40 acres, including a very big garden, stables, and houses for the employees of the Sardar. Currently, the mansion is situated in a thickly populated area, surrounded by a large number of ill-planned houses. As mentioned earlier the building itself is partitioned and is in use of several families living in different portions of this three storey building. The top floor was locked and we could not visit it. And our guide told us that that was the best-preserved part of this haveli.  

Haveli Mangal Singh, Kot Shera. A view of the first and second floor. (24.07.2018.)

Another view of the haveli from the roof of the ground floor. (24.07.2018.)

The above three pictures show the same structure on the first floor. (24.07.2018.)

Wooden balconies on both sides of the two wings of the first floor. (24.07.2018.)

 The above three pictures I took from ground level. The place is so congested and lanes are so narrow that it is difficult to take a good picture. 

A staircase leading from the ground to the first floor. (24.07.2018.)

A passage on the first floor. (24.07.2018.)

Most of the rooms are empty and in bad shape. The above two pictures show broken cupboards in two room on the first floor. (24.07.2018.)

A staircase leading to the 2nd floor. But we could not go upstairs as this section was closed and the owners were absent(24.07.2018.)

The above two pictures are of a room on the ground floor. (24.07.2018.)

This picture was definitely the main entrance on the ground floor on the western side of the mansion. (24.07.2018.) 

The whole building is so haphazardly partitioned that it is difficult to visit all the sections in a short time. But whatever we could saw was more than enough to give us an idea that how splendid this would be at the time of its completion. Now it is slowly crumbling as the current owners are simply not resourceful enough to maintain it properly and definitely legal problems also would be playing a role in preventing people from spending money on its repair and maintenance. 

Now something about the builder, Sardar Mangal Singh. He certainly was a man of wealth and affluence and owner of a huge estate, reportedly spread over 12 villages. He probably was a close relative of the prominent family of Jhanda Butala Singh, a place 15 kilometers north-west of Kot Shera. 

It was a coincidence that just two days before visiting this mansion I went to see a gurdwara at Mattoo Bhaike. In that gurdwara I found over a hundred plaques mentioning the names of those persons who made donations for the construction of that gurdwara. And one of them was about Sardar Mangal Singh.

੧ ਓਂਕਾਰ
ਆਪਨੇ ਸੇਵਾ ਕੀ ਆਪੇ
ਰਾਖੀ ਆਪੇ ਨਾਸ ਜਪਾਵੇ
______ ਰੁਪਏ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਈ
ਸ੍ਰ: ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਹੀਸ
ਆਜ਼ਮ ਕੋਟ ਸ਼ੇਰਾ
ਸੰ: ੧੯੯੮

آپ نے سیوا کی آپے
راکھی آپے ناس جپائے
______ روپے دی سیوا کرائی
سردار منگل سنگھ جی رئیس
اعظم کوٹ شیرا
سن: 1998 [1941]

Sardar Mangal Singh ji lord of Kot Shera rendered service worth Rs_____
Year 1998 (1941 AD)

The above plaque introduces Sardar Mangal Singh as the Raees -e- Azam of Kot Shera, which can be translated as the richest man or lord of Kot Shera. The space for the amount donated had been left blank. So we do not know how much he contributed. Perhaps as one of the richest men in the area he was continuously supporting the efforts to construct the historically important gurdwara. 

One cannot avoid feeling sad and disappointed to see that such a masterpiece of architecture has been left to decay into ruins, just because of our negligence and apathy. It is another example of how careless and negligent we are about of history and heritage. It is certainly too much to appeal to our archaeological department to protect and repair this building. It is strange that though people are generally well aware of the importance of such buildings, but collectively we are failing to preserve them, which are an important part of our history and heritage. 

Tariq Amir

November 7, 2018.
Doha - Qatar. 

Tuesday, 6 November 2018

092 - Gurdwara Khara Sahib: Mattoo Bhaike (Mattoo Bhaie Key) - Part II

This is the Part II of my post about Gurdwara in Mattoo Bhaike. Due to a large number of pictures the post became so large that the page became unresponsive. 

In this part, I have posted the pictures of those inscriptions which I found on the floor of the gurdwara. 

੧ ਪੜੀ ਭਾ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਪੁਤ੍ਰ
ਭਾ: ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਰਾ. ਗ. ਮਟੂ ਭਾ.

1 پڑی بھائی موہن سنگھ سپُتر
بھائی وریام سنگھ را۔ گا۔ مٹو بھائیکے

Bhai Mohan Singh Son of Bhai Waryam Singh Ra. Ga. Matto Bhaike, donated one slab. 

੧ ਪੜੀ ਸ੍ਰ. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੁਤ੍ਰ
ਸ੍ਰ: ਜੁਵਾਹਰ ਸਿੰਘ (ਬਦੋ ਰਤਾ)

1 پڑی سردار سُندر سنگھ سپُتر
سردار جواہر سنگھ [بدو رتا]

Sardar Sunder Singh son of Sardr Jawahar Singh (Bado Rata), donated one 

ਟੇਜਾ ਸਿੰਘ
ٹیجا سنگھ
Teja Singh

੧ ਓਂਕਾਰ
ਏਸ ਖਾਰੇ  ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ੍ਰ: ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਪੁਤ੍ਰ
ਸ੍ਰ: ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਗਿਰੇਵਾਲ ਪਿੰਡ ਆਈਆ ਨੇ ਕਰਾਈ ਸੰ: ੧੯੯੯

1 اونکار
اس کھارے دی سیوا سردار شِنگارا سنگھ سپُتر
سردار جے مل سنگھ گریوال پنڈ آئیا نے کرائی سن۔ 1999 [1942 ء]

Sardar Jai Mal Singh Grewal of village Aaea, rendered service to this gurdwra. Year 1999 (1942)

ਸ੍ਰ: ਸੁਲਖਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਊ (ਸਪਰਾ)

5 پڑیاں
سردار سُلکھن سنگھ دے اُو [سپرا]

Sardar Sulkhan Singh donated 5 slabs.

ਬੀ: ਇਕਬਾਲ ਕੌਰ ਧਰਮ ਪਤਨੀ
ਸ੍ਰ. ਮਖਨ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ  (ਬਦੋ ਰਤਾ)

5 پڑیاں
بی بی اقبال کور دھرم پتںی
سردار مکھن سنگھ نمبردار [بدو رتا]

Bibi Iqbal Kaur, wife of Sardar Makhan Singh Numberdar (Bado Rata), donated 5 slabs.  

ਸ੍ਰ. ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਸ੍ਰ. ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸਪੁਤ੍ਰ ਸ੍ਰ. ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਮਟੂ

2 پڑیاں
سردار اُجاگر سنگھ سرداراِندر سنگھ
سردار دلیپ سنگھ سپُتر سردار ویر سنگھ مٹو

Sardar Ujagar Singh, Sardar Inder Singh, Sardar Dilip Singh sons of Sardar Veer Singh Matto, donated 2 slabs.

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਭਾ. ਦੌਲਤ ਸਿੰਘ ਸਚਦੇਵ ਮਟੂ ਭਾ.

2      پڑیاں دی سیوا
بھائی دولت سنگھ سچدیو مٹو بھائیکے

Bhai Daulat Singh Sachdev, village Matto Bhaike, donated two slabs.

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਭਾ. ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਸਚਦੇਵ ਮਟੂ ਭਾ.
ਨੇ ਕਰਾਈ

5 پڑیاں دی سیوا
بھائی دیوا سنگھ سچدیو مٹو بھائکے
نے کرائی

Bhai Dewa Singh Sachdev, village Matto Bhaike, donated 5 slabs. 

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਸ੍ਰ. ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਸਪੁਤ੍ਰ ਲਾ. ਮਥਰਾਦਾ ਦਾਸ
ਸਚਦੇਵ ਨੇ ਕਰਾਈ

5 پڑیاں دی سیوا
سردار جگت سنگھ سپُتر لالہ متھرا داس
سچدیو نے کرائی

Sarar Jagat Singh son of Lala Mathra Das Sachdev, donated 5 slabs.

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਈ
ਭਾ. ਬੁਧ ਸਿੰਘ ਖੁਰਾਣਾ  (ਈਸਰ ਕੇ)

2 پڑیاں دی سیوا کرائی
بھائی بُدھ سنگھ کھُرانڑاں [ایسر کے]

Bhai Budh Singh Khorana (of Esarke), donated 2 slabs. 

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਈ
ਭਾ. ਵਧਾਵਾ ਸਿੰਘ ਖੁਰਾਣਾ  (ਈਸਰ ਕੇ)

2 پڑیِاں دی سیوا کرائی
بھائی ودھاوا سنگھ کھُرانڑاں [ایسر کے]

Bhai Wadhawa Singh Khorana (of Esarke), donated 2 slabs. 

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਈ
ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਸਪੁਤ੍ਰ ਭਾ. ਸੰਤ ਸਿੰਘ
ਸਚਦੇਵ ਮਟੂ ਭਾ.

6 پڑیاں دی سیوا کرائی
سَنپُورن سنگھ سپُتر بھائی سنت سنگھ
سچدیو مٹو بھائیکے

Sanpuran Singh son of Bhai Snat Singh Sachdev, village Matto Bhaike, donated 6 slabs. 

ਭਾ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜੀਆ
ਟੂ ਭਾਈ ਕੇ

6 پڑیاں
بھائی ہرنام سنگھ رامگڑیا
مٹو بھائیکے
Bhai Harnam Singh Ramgaria, Matto Bhaike, donated 6 slabs.

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਈਸ਼ਰ ਕੌਰ (ਇਸਰ ਕੇ) ਨੇ ਕਰਾਈ

2 پڑیاں دی سیوا
ایشرکور [ایسر کے] نے کرائی

Eshar Kaur (of Esar Ke) donated 2 slabs. 

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਬਿ. ਵਿਦਵੰਤ ਕੌਰ ਸਪੁਤਰੀ
ਭਾ.ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਠੇਕੇਦਾਰ ਮਟੂ ਭਾ.

2 پڑیاں دی سیوا
بی بی وِدْ وَنْت کَور سپُتری
بھائی دیال سنگھ ٹھیکیدار مٹو بھائیکے

Bibi Widwant Kaur daughter of Bhai Dial Singh contractor, Matto Bhaike, donated 2 slabs. 

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਤਾਰਾ ਸੰਘ ਸਪੁਤ੍ਰ ਭਾ. ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ
ਸਚਦੇਵ ਮਟੂ ਭਾ. ਨੇ ਕਰਾਈ

5 پڑیاں دی سیوا
تارا سنگھ سپُتر بھائی نِہال سنگھ
سچدیو مٹو بھائیکے نے کرائی

Tara Singh son of Bhai Nihal Singh Sachdev, Matto Bhaike, donated 5 slabs. 

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਸ੍ਰ: ਜੂਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੁਤ੍ਰ ਭਾ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜੀਆ
ਮਟੂ ਭਾ.

5 پڑیاں دی سیوا
سردار جُوگندر سنگھ سپُتر بھائی بھگت سنگھ رامگڑیا
مٹو بھائیکے

Sardar Juginder Singh son of Bhai Bhagat Singh Ramgaria, Matto Bhaike, donated 5 slabs. 

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਬੀ. ਗੁਰਨਾਮ ਕੌਰ ਸਪੁਤਰੀ
ਸ੍ਰ. ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਮਟੂ

2 پڑیاں دی سیوا
بی بی گورنام کور سپُتری
سردار گُلاب سنگھ مٹو

Bibi Gurnam Kaur daughter of Sardar Gulab Singh Matto, donated 2 slabs. 

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਸ੍ਰ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਪੁਤ੍ਰ
ਸ੍ਰ. ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਟੂ

2 پڑیاں دی سیوا
سردار ہرنام سپُتر
سردار بِشن سنگھ مٹو

Sardar Harnam Singh son of Sardar Bishan Singh Matto, donated 2 slabs.

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਈ
ਕਾਕਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੁਤ੍ਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਮਿਸਤ੍ਰੀ
ਮਟੂ ਭਾ.

2 پڑیاں دی سیوا کرائی
کاکا راجِندر سنگھ سپُتر ہیرا سنگھ مستری

Kaka Rajinder Singh son of Heera Singh mason, Matto Bhaike, donated 2 slabs. 

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਗਿ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਮੈਨੇਜਰ ਗੁ.
ਸਪੁਤ੍ਰ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਮਟੂ

5 پڑیاں دی سیوا
گیانی وریام سنگھ مینیجر گو:
سپُتر بہادر سنگھ مٹو

Giani Wariam Singh, manager Go: son of Bahadar Singh Matto, donated 5 slabs.

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਈ
ਭਾ. ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਠੇਕੇਦਾਰ ਰਾ. ਗ. ਨੇ ਆਪਨੇ ਸਪੁਤ੍ਰ
ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਿਚ
ਮਟੂ ਭਾ.

5 پڑیاں دی سیوا کرائی
بھائی سُچیت سنگھ ٹھیکیدار را: گا: نے آپنے سپُتر
گورچرن سنگھ دی یادگار وِچ

Bhai Suchet Singh contractor, Ra: Ga:, Matto Bhaike, donated 5 slabs in memory of his son Gurcharan Singh.

੧੦ ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਈ
ਸ੍ਰ. ਸ਼ੰਕਰ ਸਿੰਘ ਪਟਵਾਰੀ
ਸਪੁਤ੍ਰ ਸ੍ਰ. ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ (ਖੁਡ) ਜੀ. ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਪੁਰ

10 پڑیاں دی سیوا کرائی
سردار منگل سنگھ پٹواری
سپُتر سردار دیوا سنگھ [کھُڈ] ضلع ہوشیار پور

Sardar Mangal Singh Patwari son of Sardar Dewa Singh, village Khud, district Hoshiarpur, donated 10 slabs. 

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਭਾ. ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰੰਥੀ ਗੁ. ਸਪੁਤ੍ਰ
ਭਾ. ਜੋਹਰ ਸਿੰਘ ਮਟੂ ਭਾ.

5 پڑیاں دی سیوا کرائی
بھائی منگل سنگھ گرنتھی سپُتر
بھائی جوہر سنگھ مٹو بھائی

Bhai Mangal Singh Granthi son of Bhai Johar Singh, Mattoo Bhaike, donated 5  slabs. 

ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਈ
ਭਾ. ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ  ਗੁ. ਮਟੂ ਭਾ.
ਪਿੰਡ ਮਾੜੀ ਕੋਟ

5 پڑیاں دی سیوا کرائی
بھائی گنگا سنگھ پردھان گوردوارہ مٹو بھائیکے
پنڈ ماڑی کوٹ

Bhai Ganga Singh Pardhan of Gurdawara Mattoo Bhaike, donated 5 slabs. Village Mari Kot. 

 ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਸ੍ਰ. ਸੁਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੁਤ੍ਰ
ਸ੍ਰ. ਅਜੀਜ਼ ਸਿੰਘ ਮਟੂ
ਪੜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬੀ. ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਸਪੁਤ੍ਰੀ
ਸ੍ਰ. ਅਜੀਜ਼ ਸਿੰਘ ਮਟੂ
ਪੜੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ੍ਰ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਸਪੁਤ੍ਰ
ਸ੍ਰ. ਇਨੈਤ ਮਟੂ

2 پڑیاں دی سیوا کرائی
سردار سُریندر سنگھ سپُتر
سردار اجیز سنگھ مٹو
5 پڑیاں دی سیوا بی بی سَتوَنت کَور سپُتری
سردار اجیز سنگھ مٹو
2 پڑیاں دی سیوا سردار گورشرن سنگھ سپُتر
سردار اِنیت مٹو

Sardar Surinder Singh son of Sardar Ajiz Singh Mattoo, donated 2 slabs. Bibi Satwant Kaur daughter of Sardar Ajiz Singh Mattoo donated 5 slabs. Sardar Gursharan Singh sonf of Sardar Anait Mattoo donated 2 Slabs. 

ਪੜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ੍ਰ. ਚਤ੍ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਟੂ

1 پڑی دی سیوا سردار چتر سنگھ جی مٹو

Sardar Chatar Singh donated 1 slab. 

ਸੇਵਾ ਕਰਾਈ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ

سیوا کرائی نِہال سنگھ دیوا سنگھ

Nihaal Singh, Dewa Singh made donation.  

੧ ਓਂਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਾਈ ਰੁਕਮਨ ਨੇ ਆਪਨੇ ਪਤੀ ਸ੍ਰ. ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਤ੍ਰੀਏ ਗੋਕਲ ਚੰਦ ਸਪੁਤ੍ਰ ਖਛਾਲਾ  ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਬਤੂਰ ਰਤਾਲੀ ਵਿਰਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਿਚ

1 اونکار سیوا کرائی رُکمن نے آپنے پتی سردار جودھ سنگھ اتے بھتریئے گوکل چند سپُتر
کھچھالا برہمن بتُور رتالی وِرکاں دی یادگار وِچ

Rukman in memory of her husband Jodh Singh and nephew Gokal Chand son of Khichhala Brahmin, Ratali Virkan.

For more details kindly visit the Part I of this post:

Tariq Amir

November 6, 2018
Doha - Qatar.